/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/12/12145356/121225ECO_2026429601_wennink.jpg "Topadviseur Peter Wennink over de toekomst van de Nederlandse economie: ‘Hoeveel klappen in ons gezicht hebben we nog meer nodig?’")
Er hijgde een stevige deadline in zijn nek, toen Peter Wennink drie maanden geleden de opdracht aannam. Economieminister Vincent Karremans vroeg de voormalige ASML-topman een advies te schrijven hoe Nederland ‘het verdienvermogen’ kan opkrikken. Dat is nodig om én de welvaart te behouden én de oplopende kosten voor zorg, veiligheid en energietransitie op te hoesten.
De deadline is gehaald, vertelt Wennink, aan een iets te krap tafeltje in Nieuwspoort. Voor hem ligt ‘Rapport Wennink’, een blauwdruk van 159 pagina’s, een to-do list voor de hervorming van de Nederlandse economie. Het leest als een Nederlandse versie van het Europese Draghi-plan, maar dan een stuk concreter.
Wennink ging in 2024 officieel met pensioen, maar kwam weer in de hogedrukketel terecht die hij kent van ASML. Met een team van zestig vooral jonge mensen werkte hij zo’n 90 uur per week aan een advies met 51 projectvoorstellen. „Die jonge ambtenaren zaten om één uur ’s nachts nog te mailen. Niet dat ik er dan nog naar keek, maar het toont hun enthousiasme. Anders was het advies er niet zo snel gekomen.”
We moeten de relatie met de andere grootmachten open zien te houden
Hetzelfde enthousiasme ontmoette hij bij de bedrijven, universiteiten en andere kennisinstellingen die hij sprak. „Ik hoefde maar mijn pink op te steken en ze gingen aan de slag. Zij willen ook bij die investeringsprojecten horen. Zij werkten ook allemaal die negentig uur per week”, zegt hij. „Dit plan had er natuurlijk al lang moeten liggen. Iedereen zag dat, overheden en bedrijven. Maar er gebeurde niks.”
Wennink, die Nederland eerder „fat, dumb and happy” noemde, gebruikt nu de term „veenbrandcrisis”. „Je ziet het smeulen, maar als de brand dan eenmaal uitslaat, is-ie opeens overal. Wij raken het verdienvermogen van de Nederlandse economie kwijt. We hebben een deel van onze spaargelden opgesoupeerd. Als we de groei nu niet opkrikken naar 1,5 tot 2 procent per jaar, komen we in heel grote problemen.”
Worden we anders ‘opgegeten’ door grootmachten China en de VS?
„Vorige maand was ik in Beijing en kregen we inzicht in hun vijfjarenplanplan. China is met exact dezelfde dingen bezig als wij. Maar daar zijn ze heel concreet: bang, bang, bang, dit gaan we doen. In Amerika is vooral de kapitaalmarkt belangrijk. Die accepteert veel risico en kiest organisch voor technieken die extra waarde creëren. Daar gaat het van go, go go.”
Drijft de Amerikaanse houding de EU richting China?
„Tja, die 33 pagina’s over de nationale veiligheidsstrategie van de regering-Trump… Hoeveel klappen in ons gezicht hebben we nog meer nodig? Mijn conclusie: we moeten het zelf doen. Maar dat kan niet zonder China. We moeten de relatie met de andere grootmachten open zien te houden, want we hebben elkaar wel even nodig. Zij hebben ons ook nodig. Strategische autonomie is een dom woord; dat betekent dat je alles zelf wilt doen en dat gaat niet. Het draait om strategische relevantie. You don’t want to be on the menu.”
Nu citeert u uw eigen citaat in het rapport: Wie niet aan tafel zit, staat zelf op het menu. Betekent dat dat we toegang tot onze innovaties moeten inzetten als economisch wapen? Dat heeft u als topman van ASML toch altijd willen voorkomen?
„Toen exportcontroles werden afgekondigd door de Nederlandse regering op de meest kritische technologie die China niet bezit, zijn we niet bedreigd door Chinese straaljagers of opeens afgesloten van Chinese technologie. Niets van dat alles is gebeurd. Je hoeft niet te zeggen dat je relevant bent. Omdat de ander dat heel goed begrijpt, en dus wat voorzichtiger moet zijn.”
Zit Nederland nu aan tafel of staan we op het menu?
„Laat ik het zo zeggen: er worden al voorbereidingen getroffen voor het kerstdiner van volgend jaar.”
U vindt dat Nederland meer een kenniseconomie moet worden. Wat moet er dan weg?
„Economie is gebaseerd op het maken van keuzes binnen schaarste. Je wilt talent inzetten waar je de meeste waarde creëert.”
Dus, wat moet er weg?
„Denk aan energie-intensieve industrieën met laagwaardige activiteiten, zoals de papierindustrie. Of uitzendbureaus die arbeiders naar Nederland halen voor laagwaardig werk. Denk aan de vleesverwerking, houthandel, bepaalde vormen van landbouw.”
Maar u stelt wel dat Nederland de basisindustrie – dus staal en chemie – moeten behouden. Kunnen we niet zonder?
„Andere chemiebedrijven hebben basischemie nodig, maar investeringen in deze sector verdwijnen naar het buitenland door onze hoge energiekosten en trage vergunningverlening. Staal is belangrijk voor de Europese veiligheid en Tata maakt speciaal staal dat elders in Europa niet wordt geproduceerd. Bovendien heeft die fabriek meer innovatieve kracht om vergroening te kunnen versnellen dan veel concurrenten.”
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/12/12145414/121225ECO_2026429601_wennink2.jpg)
Het Rapport Wennink, dat vrijdag werd gepresenteerd in perscentrum Nieuwspoort. In het rapport staan aanbevelingen om de welvaart en vrijheid voor toekomstige generaties veilig te stellen.
Foto Jeroen Jumelet/ANP
Zoom in
Waar gaan we het geld vandaan halen voor alle plannen?
„Er is hier amper risicokapitaal. We moeten de regels zo aanpassen dat pensioenfondsen wat vaker risicovol beleggen, voor een deel van die 1.600 miljard aan pensioengeld. En er staat 650 miljard euro aan spaargeld op niet-renderende bankrekeningen. Daarvoor moet een fiscale aftrekpost komen, voor mensen die bereid zijn te investeren in venture capital-fondsen.”
U investeert zelf ook in nieuwe technologie.
„Zeker. En dan zeggen mensen: dat is makkelijk praten, in jouw positie. Maar een miljoen verliezen, dat went nooit.”
De Nederlandse economie leunt voor een deel op goedkope arbeidskrachten die niet in uw plan passen. Wie gaat straks de pakketjes bezorgen in Veldhoven en wie maakt uw huis schoon?
„Ik spreek namens mijn vrouw: ik wou dat die schoonmaker er was, want die hebben we nu niet. En wat betreft de pakketjes, die worden binnen vijf jaar bezorgd door drones. Dat vergt re-skilling, omscholing. We hebben mensen nodig voor de opbouw van het energiesysteem en digitale infrastructuur. Je hebt geen idee wat er op ons afkomt: Amerikaanse zakenbanken rekenen op massaontslagen door automatisering van producten, diensten, kunstmatige intelligentie. En dat zijn geen aspergestekers die daar werken. Dat zijn Ivy League-econometristen en wiskundigen. Die gaan niet naar een andere bureaubaan. Hun handjes zijn elders nodig: in de digitalisering, in de bouw, in de zorg. We vergrijzen en moeten met minder mensen meer verdienen. Dus moet de arbeidsproductiviteit omhoog.”
Ik denk dat er politieke moed voor nodig is
Veel aanbevelingen gaan pijn doen, heeft u al gezegd. Maar gaan politici die pijn wel opleggen aan de samenleving?
„Het enige dat ik kan zeggen dat ik met vijf politieke partijen heb gesproken [D66, CDA, VVD, GroenLinks-PvdA, BBB]. In die gesprekken zeggen ze allemaal het gevoel van urgentie te delen. Allemaal, ja. Nou, als ze dat vinden, dan moeten ze ook die verantwoordelijkheid nemen. Ze kunnen de nuances altijd nog een beetje anders leggen.”
Gelooft u dat ook? In de verkiezingscampagne ging het helemaal niet over innovatie of verdienvermogen. Heeft u zich daar niet aan geërgerd?
„Ik was al voorbij het punt van ergernis. Eerder een gevoel van berusting.”
Had u niet de neiging om de opdracht terug te geven?
„Nee, nee, nee. Dit is nodig. Ik was heel ongelukkig, maar ik heb ook een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ik denk dat er politieke moed voor nodig is. Er is een soort nationaal akkoord nodig. Hoe ze dat doen, met een meerderheid- of minderheidskabinet met gedoogconstructies, dat is aan hen.”
Hebben ze uw rapport misschien nodig om nu hard te kunnen roepen dat dit echt allemaal nodig is?
„Dat moet je aan die politici vragen. Ik weet niet of ik hun excuus-Truus zal zijn.”
Was iedereen positief over het rapport?
„Nou, één vakbond typeerde het als een kapitalistische braller uit een borrelomgeving of zo. Dan zeg ik: prima, dan houd je toch alles bij hetzelfde? Maar met zulke starheid ontken je het probleem. Een verantwoordelijke samenleving focust niet alleen op bedrijven. Of alleen op de werknemers. Of alleen op de kapitaalverschaffers. Het is samen. ASML was nooit iets geworden zonder een samenwerking, waarbij we iets op de tafel laten liggen voor alle partners.”
Lees ook
De keuzes die Wennink Nederland voorlegt zullen pijn gaan doen. Wie betaalt de rekening?
Is er voor u nog een vervolg?
„Ik word in ieder geval niet de regeringscommissaris die ik aanbeveel. Ik ben bijna 69 en het is belangrijk dat zo iemand dat voor zeven jaar doet, zodat je het over een regeerperiode heentrekt. Die persoon moet zorgen dat de departementen samenwerken, daar heb je een politiek en ambtelijk gogme voor nodig. Ik ben daar niet geschikt voor.”
De onderkop van uw rapport luidt ‘Een sterk Nederland in een relevant Europa’. Gaat u met dit plan ook de boer op?
„Ik kreeg een uitnodiging van de Duitse overheid en in Brussel zeiden ze: vertaal het alsjeblieft zo snel mogelijk in het Engels, want wij zijn zeer geïnteresseerd. Twintig jaar geleden was Nederland een voorloper, en een voortrekker van de Europese gedachte. Dat kunnen we nu weer zijn.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeau
Als NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De journalistieke principes van NRC
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/12/18093752/261225BIN_2027017172_roermond.jpg "Roermond Outlet overlast – NRC")
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/12/24114113/060126WET_2022396081_Neuro2.jpg "Met het brein van een fruitvlieg kan een neuromorfe computer feilloos een biobak aanwijzen")
